Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-08-27T16:20:16.131312+00:00

Янгы Разилешив: Титге

Янгы Разилешив: Титге

1. Баш Сёз

1. Титге

1. Сёзлюк (Янгы Разилешив)

Россияны Илмулар Академиясы

Тарих-филология илмуланы бёлюгю

БИБЛИЯНЫ ТАРЖУМАСЫНЫ ИНСТИТУТУ МОСКВА

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

Библияны Таржумасыны институту Москва 2007

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

Сизин ойларыгъызны ва ёравларыгъызны шу адресге гёре йиберигиз:

www.ibt.org.ru
ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 5-93943-100-3

Horace Knowles; The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

( United Bible Societies, 1994 )

All rights reserved.

© Библияны Таржумасыны институту, Москва, 2007

Баш Сёз

БАШ СЁЗ

Гьюрметли охувчу!

Сиз къолугъузгъа тутгъан китап – Янгы Разилешивню къумукъ тилге этилген биринчи толу таржумасы. Янгы Разилешив – оьзюне Сыйлы Язывлар яда Библия деп айтылагъан китапны гесеги. Библиягъа бир китапхана деп айтмагъа ярай. Ону ичине кёп санавдагъы адамлар бир нече тиллерде ювукъ гьисапда минг ярым йылны узагъында язгъан онлар булангъы китаплар гире.

Библияны биринчи гесеги – Эсги Разилешив. Ону аслу маънасы – Аллагь, бары да бырынгъы халкълардан айырып исрайыллыланы танглап, олар булан разилешив бегетгенин гёрсетмек. Танглагъан халкъына Аллагьны рагьмусу болсун учун, исрайыллылар Аллагьдан оьзлеге берилген къанунланы кютмеге герек болгъан. Шоланы жыйымына Таврат, яда Мусаны Къануну деп ат тагъылгъан, неге тюгюл де оланы исрайыл халкъына Муса пайхаммар гелтирген.

Амма шо Разилешив де, Къанун да инсанланы янгыз янгы ва даимлик Разилешивге гьазирлей болгъан – шо янгы Разилешивню Аллагь инсанлар булан гьалиден эки минг йыл алда бу дюньягъа гелген Иса Месигьден таба бегетген. Янгы Разилешивге гиреген 27 китапда Исаны инсанлар булан бегетилген Янгы Разилешивюню гьакъында хабар юрюле.

Янгы Разилешивню башлапгъы дёрт китабына «Инжиллер» деп айтыла. Шо сёз грекчеден гёчюргенде, «сююнч хабар» демек бола. Инжиллерде Иса Месигьни тувмакълыгъы, Ону бу дюньядагъы яшаву, хачдагъы оьлюмю ва тирилмеклиги гьакъында хабарлана.

Янгы Разилешивню сонг гелеген «Элчилени ишлери» деген китабында Исагъа иман салгъанланы жыйыны башлап нечик амалгъа гелгени ва оьмюр сюргени, Исагъа бакъгъан якъдагъы иман сав дюньягъа нечик чалтлыкъда яйылып гетгени гьакъында хабар бериле.

Янгы Разилешивню китапларыны кёбюсю (21) – Исаны элчилери язгъан кагъызлар. Оланы аслу маънасы – иманлылагъа насигьат берив, Исагъа иман салгъанланы жыйынына шо заманларданокъ да гирмеге башлагъан адашывланы, ялгъан уьйретивлени юзюн ачмакъ.

Янгы Разилешивню ва савлай Библияны ахырынчы китабы – Югьанны вагьийи. Шо китапда ону язгъан элчи Югьангъа ахыр заман булан байлавлу Аллагьдан йиберилген вагьий бериле. Аллагь Югьангъа ахыр заман болма тарыкъ затны ачыкъ эте – бу дюньяда гьакимлик сюрюп турагъан яманлыкъдан Аллагь уьст чыгъажакъ.

Янгы Разилешив бизин девюрню 1-нчи асрусунда шо заманларда инг де бек яйылгъан грек тилинде язылгъан. Эки минг йылны ичинде Янгы Разилешив дюньядагъы юзлер булангъы тиллеге таржума этилген.

Къумукъ тилде тюрлю-тюрлю йылларда Янгы Разилешивню айры-айры китаплары чыкъгъан. 1888-нчи йылда Маттайны Инжили, 1897-нчи йылда буса Маркны Инжили чыкъгъан. 1897-нчи йылда Маттайны Инжили тюзелтилип онгарылып янгыдан чыкъгъан. 1996-нчы йылда Библияны Таржумасыны институту Маркны Инжилини янгы таржумасын, 2001-нчи йылда буса Лукъаны Инжилин чыгъаргъан.

Къолугъуздагъы бу китап – Янгы Разилешивню гьалиги къумукъ адабият тилге этилген толу таржумасыны биринчи къайдасы. Таржумачылар грекче текстдеги сёзлени гезигин, жумлаланы къурулушун сакъламагъа къарамагъан, ону маънасын бермеге къаст этген. Къумукъ тил де, грек тил де бир-бирине къардаш тиллер тюгюл, шо саялы да оланы грамматика къурулушлары да башгъа. Сынав гёрсетеген кюйде, тувра, сёз-сёзюне дегенлей этилген таржума къулакъгъа онча арив чалынмай, олай таржумадагъы бары зат англашылып да битмей. Бу таржума бырынгъы къолъязывланы илму гёзден къаралып чыкъгъанларындан этилген, шо саялы да муну бир-бир ерлери орус тилдеги мердешли таржума булан рас гелмей къалмагъа да бола.

Янгы Разилешивню бир-бир ерлерин тюрлю-тюрлю кюйде англамагъа ва таржума этмеге бола. Шолай гезиклени инг де аслуларында баянлыкълар берилген – оларда таржуманы болмагъа болагъан башгъа журалары берилген. Баянлыкъларда охувчугъа четим тиймеге болагъан бир-бир сёзлеге ва сёз тагъымлагъа англатывлар бериле.

Таржуманы гьар китабыны алдында гиччирек баш сёзлер бериле. Шоларда китапланы авторлары, оларда гётерилеген аслу масъалалар булан байлавлу болуп къысгъача маълуматлар бериле. Ондан къайры да, китапны гьар бёлюгю, бир маъна булан байлавлу гесеклеге пайланып, башлар да салынып бериле. Китапланы алдындагъы баш сёзлер де, оланы ичиндеги бёлюклердеги гесеклеге салынгъан башлар да башлапгъы грекче къолъязывларда болмагъан. Оланы таржумачылар охувчулагъа гьар китапны, ону гьар гесегин яхшы англамагъа кёмек болсун учун, оьзлени ягъындан къошгъан. Таржумада Сыйлы Язывланы Эсги Разилешив деген бёлюгюнден алынгъан гесеклер башгъа языв къайда булан берилген. Ахырда да, таржуманы ахырында Янгы Разилешивде ёлугъагъан терминлени, аслу ерни тутагъан адамланы ва ерлени атларыны сёзлюгю, Янгы Разилешивдеги агьвалатлар юрюлеген пачалыкъланы ва шагьарланы карталары берилген.

Библияны Таржумасыны институту Янгы Разилешивню къумукъ тилге гёчюрювде ортакъчылыкъ этген таржумачылагъа, редакторлагъа ва шолай да оьзге бары да къол ялгъагъанлагъа разилигин билдире.

Бу китап къумукъ халкъгъа пайдалы болур деп умут этебиз.

Библияны Таржумасыны институту

Титге

Титге

1. Баш Сёз

1. 1

2. 2

3. 3

Баш Сёз

Титге язылгъан кагъыз

Титге

Кёбюсю дин алимлери токъташдырагъан кюйде, Павел бу кагъызын Румда, оьзю гечингенче бир аз алдынлар язгъан. Кагъызын Павел Критдеги иш ёлдашы Титге язгъан. Ону бу атавда элчи оьзюню ахырынчы сапарларыны бирисинде къоюп гетген болгъан. Тит Исагъа иман салгъанланы мунда къурулгъан жыйынларыны гьайын этмеге герек болгъан. Бу енгил иш болмагъан. Критлилени хасиятларын, юрюшлерин билеген Павел олагъа ачыкъдан къаршылыкъ билдирген. Иса Месигьни гьакъындагъы Сююнч Хабар онда чалтлыкъда къынгырлашып гетгени ва огъар байлавлу ялгъан англатывлар берилгени элчиге белгили болгъан. Жыйынларда пакарсызлыкъ гьукму сюрген. Бир бир имансызлар Аллагьны халкъыны арасында къалмагъал гётермек учун, не имканлыкъдан да пайдалангъан. Бу затлар Павелни Титге кагъыз язмагъа ва огъар Критде жыйынлар къурув булан байлавлу мекенли ёл гёрсетивлер бермеге борчлу этген. Шо бир вакътини ичинде Павел Титге ялгъан устазланы юзюн ачывда тарыкълы болагъан къаттылыкъны гёрсетмекни де таклиф эте. Кагъызда Аллагьны рагьмусуну къутгъарывчу къудраты гьакъда айрыча эсгериле.

1

Башлапгъы саламлар

1^1Аллагьны къуллукъчусу ва Иса Месигьни элчиси болгъан мен Павелден саламлар! Аллагь мени Оьзю сайлагъанланы имангъа ва гьакъ гертиликге гелтирмек учун йиберген. Шо гьакъ гертилик буса Аллагь сюеген ёлда юрюмек булан байлавлу ва+
2Ону сайлагъанларына даимлик яшавгъа умут бере. Даимлик яшавну буса бир де ялгъаны болмайгъан Аллагь бизге дюнья яралгъанчадан берли де ваъда этди. 3Белгилеген заманы етишгенде, О Оьзю Хабарын ачыкъ этди. Шо Хабарны билдирмек Къутгъарывчубуз Аллагьны буйругъу булан магъа тапшурулду+. 4Мени булан бир иманда болгъан уланым Титге Атабыз Аллагьдан ва Къутгъарывчубуз Иса Месигьден рагьму ва парахатлыкъ болсун!+

Титни Критде къуллукъ этивю

5Башлангъан ишлерибизни ахырына етишдирсин ва мен сагъа буюргъан кюйде, бары да шагьарларда Исагъа иман салгъанланы жыйынлары учун ёлбашчыларын белгилесин деп, сени Критде къойгъан эдим+. 6Ёлбашчы этилип сайланажакъ гиши айыпсыз болма тарыкъ. Ону бир къатыны, иманлы, пасат юрюмейген, тынглавлу авлетлери болма тарыкъ+. 7Оьзюне Аллагьны къуллугъу тапшурулгъан ёлбашчы ишинде сёз табып болмасдай болма тарыкъ. О оьктем, къарсалавлу, ичкичи, къалмагъалчы, байлыкъгъа гьасирет гиши болма тюшмей+. 8О къонакъланы къабул этме сюеген, рагьмуну сюеген, айыкъ пикир этеген, адилли, Аллагьгъа берилген, оьзюн енгип сакълап болагъан гиши болма тюше. 9О бизин уьйретивюбюзге къыйышывлу гьакъ герти хабаргъа амин болма тюше. Шоллукъда, о башгъалагъа да гьакъыллы дарслар бермеге ва гьакъ гертиликге къаршы чыгъагъанланы инкар этмеге болар.

10Биревню де гьакимлигин къабул этмейген кёп адамлар бар. Олар бош хабарлар булан машгъул болалар ва оьзгелени алдатып юрюйлер. Сюннет этилмекни талап этегенлени арасында шолайлар айрокъда кёп+. 11Оланы авзун токътатмагъа герек, неге тюгюл олар илыкъ кюйде къазанмакъ учун, савлай агьлюлени терс ёлгъа салалар, оланы уьйретме тюшмейген затлагъа уьйретелер+. 12Критлилени бири – оланы арасында пайхаммар деп гьисапланагъаны – гьатта: «Критлилер – барысы да ялгъанчылар, гьонкъалар, эринчек гьампалар», – деп де айтгъан. 13-14Шо тюз де тюз. Шогъар гёре, олар гьакъ герти иманны ёлуна тюшсюн деп, ягьудилер ойлашып чыгъаргъан бош хабарлагъа ва гьакъ гертиликге арт бергенлени гёрсетивлерине тергев бермесин деп, сен олагъа къатты кюйде бувар++.

15Юреги тазалар учун бары да зат таза, амма имансызлар ва бузулгъанлар учун бир де таза зат ёкъ, неге тюгюл оланы гьакъылы ва намусу бузукъ+. 16Олар Аллагьны таныйбыз деп къычыралар, амма оьзлени ишлери булан олар Ону инкар этелер. Олар жиргенч, айтгъангъа тынгламайгъан ва гьеч бир яхшы ишге ярахсыз гишилер+.

2

Гьакъ герти уьйретивню ёлу

2^1Тит, сени айтсакъ, сен гьар заманда да гьакъ герти уьйретивге къыйышывлу гелеген кюйде уьйрет. 2Эсли эргишилени оьзлени енгип сакълап, тийишли кюйде тутуп болагъан, айыкъ пикир этеген, иманда, сюювде ва сабурлукъда къатты турагъан болма уьйрет. 3-5Шолай да эсли къатынгишилеге юреклеринде Аллагь булан турсун, айтды къуйтду юрютмесин ва ичкичи болмасын деп насигьат бер. Олар оьзгелени тийишли яшав къайдалагъа уьйретсинлер. Жагьил къатынлагъа эрлерин ва яшларын сюеген, айыкъ пикир этеген, оьзлени сав тутуп билеген, уьй къуллукълу, рагьмулу, эрлерине тынглавлу болсун деп насигьат берсин. Шоллукъда, Аллагьны каламы хорланмас++.

6Жагьил уланланы да айыкъ пикир этеген болмагъа борчлу эт+. 7-8Бары да ишлерингде яхшы амалларынг булан оьзюнг уьлгю гёрсет. Сени уьйретивюнг гьакъ юрекден ва мекенли болсун, сёйлевлеринг сав ва сёз табып болмасдай болсун. Шоллукъда, душманларынг бизин гьакъыбызда гьеч бир яман зат айтып болмасдай ва оьзлер де илыгъардай гьалгъа тюшер++.

9Къулланы бары да затда оьзлени есилерине тынглавлу болмагъа уьйрет. Олар есилерине яравлу болсунлар ва къарыв къайтармасынлар+. 10Есилерини затын урламасынлар, оьзлени инанмагъа ярайгъан адамлар йимик гёрсетсинлер. Бизин Къутгъарывчубуз Аллагь уьйретеген затлар нечик яхшы затлар экенни барысы да гёрсюн учун, олар оьзлени шолай юрютсюнлер.

11Аллагьны бары да инсанлагъа къутгъарыв гелтиреген зор яхшылыгъы гёрсетилди+. 12-13Биз оьзюне умут этеген насипли гюнню – уллу Аллагьыбыз ва Къутгъарывчубуз Иса Месигь къайтып гележек гюнню – гёзлейгенде, бу зор яхшылыкъ бизин аллагьсызлыкъдан ва дюньяны напсларындан арекде турмагъа, айыкъ пикир этип болагъан, адилли ва Аллагь сюеген кюйде яшамагъа уьйрете++. 14Бизин гьар тюрлю яманлыкълардан къутгъармакъ ва тазаламакъ учун, биз яхшылыкъ этмеге гьасирет Оьзюню халкъы болсун учун, Иса Оьзюн къурбан этди+. 15Муна шугъар уьйрет. Сени бары да гьакимлигингни къоллап, иман къардашланы ругьландыр, олагъа бувар. Бирев де сагъа сансымай къарамасын+.

3

Гьалал яшавну гьакъында

3^1Иман къардашланы эсине бу затланы сала тур: олар башчылагъа ва гьакимлеге таби болмагъа, олагъа тынглавлу болмагъа, гьар бир яхшы ишни кютмек учун гьар заман гьазир болуп турмагъа гереклер+. 2Олар бир бирине яман сёйлемесинлер, эришмесинлер, бары да адамлагъа саламат ва юваш янашсынлар+.

3Бир заманларда биз де авлия, тынглавсуз болдукъ, алданып турдукъ, гьар тюрлю напсланы, кеп чегивлени къуллары болуп турдукъ. Бизин яшавубуз оьчлюкден ва гюнчюлюкден толгъан эди. Башгъаланы биз де гёрюп ярамай эдик, башгъалар бизин де гёрюп ярамай эди+. 4Амма Къутгъарывчубуз болгъан Аллагь инсанлагъа бакъгъан якъдагъы рагьмусун ва сюювюн ачыкъ кюйде гёрсетди. 5Бизин О этген яхшы ишлерибиз учун тюгюл, Оьзюню рагьмусу булан къутгъарды. Аллагь Оьзюню Ругьуну къудраты булан бизин тазалады. О бизин ругь якъдан янгыдан тувдурду, бизге янгы яшав берди+. 6Къутгъарывчубуз Иса Месигьден таба бизин уьстюбюзге шо Ругьну асламдан тёгюп къойду+. 7Аллагь Оьзюню зор яхшылыгъы булан бизин къабул этди, биз оьзюбюз умут этеген даимлик яшавну варислери болдукъ+. 8Булар инамлы сёзлердир.

Аллагьгъа иман салгъанлар яхшы ишлер булан машгъул болсун учун, сен бу сёзлени ташдырып айтгъанынгны сюемен. Бу олагъа да, башгъалагъа да пайдалы+. 9Авлия тартышывлардан, тайпа тухумланы тамурларыны гьакъындагъы хабарлардан ва Мусаны Къанунуну гьакъындагъы эришивлерден, тартышывлардан арек бол. Олар гьеч пайда гелтирмес ва бирдокъда тарыкъ да тюгюл+. 10Бир керен, эки керен буваргъан сонг да ярплашдырыв гелтирме къарайгъан гишиге дагъы заманынгны зая этме+. 11Шолай адам тюз ёлун тас этген ва шолайлыкъда, гюнагь иш этип, оьз оьзюн айыплайгъан адамдыр.

Ахыргъы насигьатлар

12Янынга мен Артемни яда Тигьикни йибергендокъ, сен Никополгъа мени яныма тез гелерсен. Къышны мен онда оьтгермеге токъташгъанман+. 13Дувандагъы якълавчу Зенас ва Аполлос сапарын узатып болсун учун, бары да гючюнгню къолла. Оланы бары да тарыкъ гереги болагъан кюйню эт+. 14Оьзлени яшаву пайдасыз оьтмесин учун, бизинкилер, гьар гюнлюк тарыкъ герекни гьакъында ойлаша туруп, яхшы ишлер этмеге уьйренмеге тарыкъ+.

15Гьали мени янымдагъылар барысы да сагъа салам йиберелер. Бизин сюеген иман къардашлагъа салам айт. Аллагьны рагьмусу сизин барыгъыз да булан болсун!

+ 1:1 Мк 13:20, Лкъ 18:7, Рум 8:33, Кол 3:12, 1 Тим 2:4, Лкъ 1:69-70, Рум 1:2, Сан 23:19, 1 Пач 15:29

+ 1:3 1 Тим 2:6, 1 Тим 6:15, 1 Тим 1:11
+ 1:4 1 Тим 1:2, 2 Тим 1:2
+ 1:5 Элч 14:23
+ 1:6 1 Тим 3:2-4
+ 1:7 1 Пет 5:2, 1 Тим 3:8
+ 1:10 1 Тим 1:6, Элч 11:2, Гал 2:12
+ 1:11 2 Пет 2:3, 1 Тим 6:5
+ 1:13 1 Тим 5:20, 2 Тим 4:2, Тит 2:15
+ 1:14 1 Тим 1:4

+ 1:15 Мк 7:15-16, Элч 10:15, Рум 14:20, 1 Тим 4:3-4

+ 1:16 1 Югь 2:4

+ 2:3 1 Тим 3:11

+ 2:5 Яр 3:16, 1 Пет 3:1-2, Эф 5:22, 1 Тим 2:11

+ 2:6 1 Тим 5:1

+ 2:7 1 Пет 5:3, Фил 3:17, 2 Сал 3:9, 1 Тим 4:12

+ 2:8 1 Тим 5:14
+ 2:9 1 Пет 2:18, Эф 6:5, Кол 3:22, 1 Тим 6:1
+ 2:11 1 Тим 2:4
+ 2:12 1 Пет 4:2
+ 2:13 2 Пет 1:1, Ягь 9:28
+ 2:14 Эф 2:10, Тит 3:8, Мат 20:28
+ 2:15 Тит 1:13, 1 Тим 4:12
+ 3:1 1 Пет 2:13, Рум 13:1
+ 3:2 1 Тим 3:3
+ 3:3 Югь 8:34, 2 Пет 2:19, Рум 6:16-20

+ 3:5 Рум 3:27, Эф 2:4, Эф 2:8, 2 Тим 1:9, Югь 13:8, 1 Кор 6:11, Эф 5:26, Ягь 10:22, Югь 3:3, 1 Пет 1:3, Эф 2:5

+ 3:6 Элч 2:33, Элч 10:45, Рум 5:5

+ 3:7 Элч 15:11, Рум 3:24, Эф 2:8, Тит 2:11, Рум 8:17

+ 3:8 1 Тим 1:15, 2 Тим 2:11, Эф 2:10, Тит 2:14

+ 3:9 1 Тим 1:4, 2 Тим 2:14, 2 Тим 2:16
+ 3:10 Мат 18:15-17
+ 3:12 Элч 20:4, 2 Тим 4:12
+ 3:13 Элч 18:24, 1 Кор 1:12
+ 3:14 2 Пет 1:8

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=KUM

Сёзлюк (Янгы Разилешив)

Сёзлюк (Янгы Разилешив)

1. А

2. Б

3. Г

4. Д

5. З

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. П

13. С

14. Т

15. Ф

16. Х

17. Э

18. Ю

19. Я

СЁЗЛЮК

Аллагьны Къозусу – Иса Месигьге «Аллагьны Къозусу» деп де айтыла, неге тюгюл де Аллагь Ону гьар инсанны гюнагьлары саялы къурбан этген.

Ашлыкъ Тюшюмню байрамы – ашлыкъ тюшюм къайтарылып битген сонг оьтгерилеген байрам. Ягьудилер бу байрамны Азатлыкъ (Пасха) байрамындан сонг эллинчи гюн оьтгере болгъан.

Бабил – Иса Месигь бу дюньягъа гелгинче алдын заманларда Бабил пачалыгъы исрайыл халкъыны рагьмусуз душманы болгъан. Янгы Разилешивде «Бабил» деген сёз тапшурмалы къайдада Иблисни гьакимлик этивюн белгилей.

Баш дин къуллукъчулар – жамият масъалаланы чечивде ягьудилени инг де таъсири артыкъ болагъан дин къуллукъчулары. Кёбюсю баш дин къуллукъчулар оьр мажлисге гире болгъан. Исаны заманында олар бары да дегенлей бир нече белгили уьягьлюлерден чыкъгъан болгъан.

Гьарун – Мусаны агъасы. Дин къуллукъчуланы борчларын юрютмеге ва исрайыл халкъы учун Аллагьгъа къурбан этмеге янгыз Гьарунну ва ону наслусундагъыланы ихтияры болгъан.

Гьирод – арт-артындан гьакимлик этген дёрт пачаны аты. 1) Уллу Гьирод – бютюн Паластинге гьакимлик этген ягьуди пача. О гьакимлик этеген заманда Иса Месигь тувгъан. 2) Гьирод Антипа – Уллу Гьиродну уланы, Галилеяны пачасы. 3) Гьирод Агърипа I – Уллу Гьиродну уланыны уланы. О Паластинге гьакимлик этген, Исагъа иман салгъанланы вагьши кюйде гьызарлап юрюген.

Гьомора – Оьлю денгизни ювугъундагъы тюзлюкде ерлешген эки шагьарны атлары Содом ва Гьомора болгъан. Аллагь, Содом ва Гьомора шагьарларда яшайгъан адамланы гюнагьлары саялы ялын ва кюкюрт явдуруп, бу эки де шагьарны дагъытгъан.

Давут – Ягьуданы тухумундан чыкъгъан Исрайылны инг белгили пачасы. Ягьуди пайхаммарлар дюньягъа гьакъ кюйде гьакимлик этежек Месигь Давутну наслусундан болажакъ деп алданокъ билдире болгъан.

Давутну Наслусу – Исрайылны пачасы болмагъа тарыкълы болгъан Месигьни гелмеклигин къаравуллап тургъан ягьудилер Огъар шолай деп де айта болгъанлар.

Дин къуллукъчу – ягьудилерде Ерусалимдеги ибадатханада этилеген къурбанны Къанунгъа къыйышывлу кюйде юрютеген адам болгъан.

Дин къуллукъчуланы башчысы – ягьудилени аслу дин къуллукъчусу. Къанунну талапларына гёре, бир-бир дин адатланы янгыз о кютюп бола болгъан. Мисал учун, ибадатхананы Инг Сыйлы Ерине гирмеге янгыз ону ихтияры болгъан. О оьр мажлисге башчылыкъ эте болгъан.

Забур – ягьудиче «йырлар». Шу ортакъ атны тюбюнде Сыйлы Язывланы айрыча бир китабы болгъан ягьудилени 150 дин йыры жыйылгъан. Оларда Аллагь инсанланы оьлюмден къутгъаргъаны саялы, Огъар шюкюрлюк этиле, бирлеринде Аллагьны зорлугъу ва сюювю суратлана яда ялбарывлар бериле.

Ибадатхана – Ерусалимде ерлешген ва бютюн дюньядагъы ягьудилени дин марказы болгъан. Ягьудилер оьзлени къурбанларын янгыз шонда этгенлер. Ибадатхана башлап янгы девюрден алда 10-нчу асруда Сулайман пачаны заманында къурулгъан. Янгы девюрден алда 6-нчы асруда бабиллилер ону дагъытгъан. Сонг ибадатхана янгы девюрден алда 5-нчи асруда ягьудилер есир болуп тургъан Бабилден къайтгъандан сонг янгыртылгъан. Янгы девюрню 1-нчи асрусунда Гьирод пача ону башгъача этип къургъан. 70-нчи йылда Ерусалимдеги башгётеривню тозагъан заманда Рум асгерлер ибадатхананы дагъытгъанлар ва шо замандан берли ибадатхана дагъы янгыртылмагъан.

Ибрагьим – Аллагьу-Таала оьзю булан разилешив бегетген пайхаммар. Исрайыл халкъы ондан баш ала. Ибрагьим Аллагьгъа тынглавлу ва амин болгъан, Огъар толу кюйде инангъан.

Илияс – Эсги Разилешивдеги инг сыйлы пайхаммарланы бириси. Исрайыл пачалыгъына гьакимлик этеген Агъав ва ону къатыны ялгъан аллагьлагъа сужда къылагъаны саялы, Илияс олагъа Аллагьны каламын айтып тургъан. Ягьудилер Месигьни бу дюньягъа гелмеклигин Илияс гьазирлемеге герек деп инангъанлар.

Инсанны Уланы – Иса Оьзюне шолай деп айтгъан. Бир якъдан, ягьудилени бир-бир Сыйлы Китапларында Месигьге шолай ат берилген. Шо атны къолламакъ булан Иса Оьзю Месигь ва Пача экенин гёрсетмеге сюйген. Бирдагъы якъдан, ягьудилени тилинде шо сёз тагъым янгыз «инсан» деген маънаны бере. Иса ону шо маънасында къоллагъан буса, шону булан О Оьзю бары да ягъындан, айрокъда башына тюшген азаплар ва оьлюм булан, оьзге инсанлардай болуп къалгъанын айтмагъа сюйген.

Исагъа иман салгъанланы жыйыны – бу сёз тагъым эки маънада къоллана: 1) Иса Месигьге иман салгъанланы чакъда-чакъда бирче бир ерге жыйылагъанлары. 2) Исагъа иман салгъанланы ер юзюнде яшайгъан барысы да.

Исгьакъ – Ибрагьимни ва Сараны уланы, исрайыл халкъыны ата-бабасы, Якъубну атасы.

Къанун – ягьуди динни аслу талапларыны жыйымы. Бугъар Таврат деп де айтыла. Къанунну юрютмек бары да ягьудилер учун борч. Къанун Иса тувгъунча хыйлы асрулар алда ягьудилер учун Аллагьдан Муса пайхаммаргъа берилген. Къанунда инсанны яшавуну аслу къайдалары ва ону турушунда гери урулагъан затлар, ондан къайры да кёп санавдагъы адатлар, ашны, ят уьлкелилер булангъы аралыкъланы ва оьзгелерини гьакъында язылгъан.

Къурбанлыкъны салагъан ер – гьайванланы къурбан этмек учун, ташдан, балчыкъдан яда темирден этилген гётеринки ер. Къурбанлыкъ шонда салынып, Аллагь учун яллатыла болгъан. Исаны заманында ягьудилени къурбанлыкъ салагъан ери ибадатханада ерлешдирилген. Къурбан этмеге янгыз дин къуллукъчуланы ихтияры болгъан.

Левийлер – дин къуллукъчулар болмаса да, ибадатханада кюйлер согъуп, Аллагьгъа макътав этмеге, къурбан этмек учун гьайванлар онгармагъа кёмек этеген ва шолай оьзге ишлени юрютеген адамлар. Ондан къайры да, олар Къанунну уьйрене болгъан ва халкъны арасында муаллимлер йимик иш гёре болгъанлар. Шоланы ягьуди халкъны он эки тухумундан бири болгъан Левийни наслусуну этмеге ихтияры болгъан. «Левийлер» деген ат да шо тухумну башчысыны атындан амалгъа гелген.

Манна – Мусаны башчылыгъы булан дангылда айланагъан исрайыллылагъа Аллагь йиберген азыкъ, рызкъы.

Маясыз экмекни байрамы – Пасхадан сонг шо гьазиринде етти гюнню ичинде белгиленген байрам. Шо байрамны вакътисинде экмеклени янгыз маясызын ашамагъа ихтияр бериле болгъан.

Мелгьиседек – Салим деген ерни пачасы, дин къуллукъчу. Ибрагьим пайхаммар давда оьзюне тюшген затлардан он пайындан бир пайын огъар берген. Шондан сонг Мелгьиседек Ибрагьимге Аллагьны рагьмусун тилеп дуа этген.

Месигь – грекче «Христос». Исагъа айтылагъан атлардан бириси. Бу сёзню маънасы «танглангъан» демекдир. Бу дюньягъа къутгъарылыв гелтирмек учун, Аллагь Иса Месигьни танглагъан.

Муса – пайхаммар, Исрайылны инг белгили дин ва сиясат ёлбашчысы. О оьзюню халкъын Мисридеги есирликден чыгъаргъан. Муса Аллагь оьзюне берген Къанунну халкъгъа етишдирген.

Нугь – пайхаммар. Аллагьу-Таала бу дюньяны сув алдырып дагъытгъанча, Ону буйругъу булан Нугь уллу геме къургъан, уьягьлюсю булан ону ичине гирип, оьлюмден къутгъарылгъан.

Оьр мажлис – ягьудилени башын тутгъан къурум. Ону дуван этмеге ихтияры да болгъан. Онда 70 адам болгъан. Исаны заманында, ягьудилер Рум империяны гьакимлигини тюбюнде турагъанда, Оьр мажлисни инг аслу гьукмулары янгыз оланы топурагъындагъы Рум гьакимлери тасдыкъ этгенден сонг гючге гирген.

Пайхаммарлар – Аллагьны каламын эшитип, шону инсанлагъа билдирегенлер. Исаны заманына ерли ягьудилени кёп пайхаммарлары болгъан. Пайхаммарлар ягьудилени инг башлап Аллагьны аслу буйрукъларын кютмеге, бир-бирине зарал этмей турмагъа ва таза юрекли болмагъа уьйретген. Ягьудилени арасында пайхаммарланы китапларыны бек абуру болгъан.

Пасха – ягьудилени аслу байрамы. Шо байрамда олар оьзлени ата-бабалары Мисриде къул болуп тургъанлыкъдан къутгъарылгъанын эсге ала болгъанлар. Пасха байрам гьар йыл апрель айда оьтгериле болгъан. Байрам аш учун Пасханы гюнюнде къозу союлмагъа тарыкълы болгъан.

Саддукейлер – Къанунгъа айрокъда бек къуллукъ этеген билимли ягьудилер. Саддукейлер Къанунда язылгъандан къайры башгъа затны къабул этмегенлер. Масала, олар оьлюлер къыяматгюн тирилегенликге инанмагъанлар, неге тюгюл Къанунда шо гьакъда айтылмагъан.

Сара – Ибрагьим пайхаммарны къатыны, Исакъны анасы.

Синагог – Сыйлы Язывланы охумакъ учун ва дуалар этмек учун ягьудилер жыйылагъан бина. Синагогларда шолай жыйынлар гьар сонгугюн оьтгериле болгъан. Синагогларда Сыйлы Язывланы охумагъа ва оларда язылгъан затланы англатмагъа гьар ягьудини ихтияры болгъан. Ягьудилер яшайгъан гьар шагьарда шолай синагоглар болгъан. Шолар, адатлы гьалда, оланы яшавуну марказлары болгъан, синагогну башчысы буса инг абурлу адамлардан бириси болгъан.

Содом – къара: Гьомора.

Сонгугюн – ягьудилерде сыйлы саналагъан гюн. Мусаны Къанунуна гёре, шо гюн Аллагьгъа ибадат этмекден оьзге ишни кютмек гери урула болгъан. Янгы гюн ягьудилерде гюн артылгъан сонг башлана болгъан. Шо саялы, жумагюн гюн артылып сонгугюн гюн артылгъанча, ишлемек гери урула болгъан.

Сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа тапшурув – Исагъа иман салгъан сонг бир керен кютюлеген адат. Бу адат кютюлегенде, бир адам башгъасын, гёнгюллю кюйде бир аз замангъа сувгъа чомуп, ону Аллагьгъа тапшура. Бу адат Аллагьгъа тапшурулгъан адам бары да гюнагьлардан тазалангъанын ва о янгы яшав башлагъанын белгилей.

Сулайман – Давутну уланы, Исрайылны Давутдан сонггъу пачасы. Сулайман гьакимлик этеген заманда Исрайыл пачалыгъы яхшы оьсюп гетген. Сулайман Ерусалимде инг биринчи ибадатхананы къурдургъан.

Сыйлы чатыр, Шагьатлыкъ этеген чатыр – ибадатханасы къурулгъанча, исрайыллылар Аллагьгъа сыйлы чатырда сужда къылгъанлар ва къурбанларын этгенлер.

Сююнч Хабар – грекче «Инжил». Аллагьу-Тааланы исрайыллылагъа этген ваъдаларын кютюв. Шо ваъдалар Иса Месигьден таба яшавгъа чыкъгъан, Ондан таба бары да инсанлагъа къутгъарылывгъа багъып ёл ачылгъан – муна гьар инсангъа Аллагьдан гелген Сююнч Хабар.

Тамазалар – Исаны заманында ягьудилени арасындагъы абурлу адамлар. Олагъа бир-бир дин адатланы юрютмек ва жамият борчлар тапшурула болгъан. Адатлы кюйде, гьар синагогда бир нече тамаза бола болгъан.

Фарисейлер – ягьудилени арасында тувулунгъан дин ва сиясат бёлюк. Исаны заманында оланы уллу таъсири болгъан. Фарисейлер адамланы янгыз Къанунну тюгюл, ондан сонг чыкъгъан дин адатланы ва мердешлени де къатты кюйде юрютмеге борчлу эте болгъанлар.

Хач – бир-бирине бегетилген эки агъач багъана. Хачны бир багъанасы ерге, экинчиси буса огъар гёнделен къагъыла. Буланы къошуму «Т» гьарпгъа ошай. Этген гюнагьлы ишлери, жинаятчылыкълары саялы бир-бир адамланы румлулар хачгъа иле болгъанлар. Адамланы жазаламакъ учун, оланы мыхлап, хачгъа илгенлер ва шо адамлар оьлгюнче илинген кююнде тургъанлар.

Элчи – грекче «апостолос». Аллагь сайлап йиберген адам. Огъар ихтиярланы Иса Месигь берген. Исаны башлапгъы он эки якъчысы биринчи элчилер болуп токътагъанлар.

Юнус – уьч гюн балыкъны ичинде тургъан пайхаммар.

Якъуб – Исакъны уланы, огъар дагъы да Исрайыл деп де айтыла.

Ясакъчылар – Рум пачасы учун хазнагъа акъча жыягъан къуллукъчулар. Жыйгъан акъчасындан олар оьзлеге де азны къоймай болгъанлар, шо саялы ягьудилер оланы бек сюймей болгъанлар.

Ят халкълар – Исаны заманында ягьудилерден къайры къалгъан бары да халкълар ялгъан аллагьлагъа къуллукъ эте болгъанлар, олар ят халкълар деп гьисаплана болгъанлар.

Table of Contents

- Янгы Разилешив: Титге

- Баш Сёз

- Титге

- Баш Сёз
- 1
- 2
- 3

- Сёзлюк (Янгы Разилешив)

- Аллагьны Къозусу
- Ашлыкъ Тюшюмню байрамы
- Бабил
- Баш дин къуллукъчулар
- Гьарун
- Гьирод
- Гьомора
- Давут
- Давутну Наслусу
- Дин къуллукъчу
- Дин къуллукъчуланы башчысы
- Забур
- Ибадатхана
- Ибрагьим
- Илияс
- Инсанны Уланы
- Исагъа иман салгъанланы жыйыны
- Исгьакъ
- Къанун
- Къурбанлыкъны салагъан ер
- Левийлер
- Манна
- Маясыз экмекни байрамы
- Мелгьиседек
- Месигь
- Муса
- Нугь
- Оьр мажлис
- Пайхаммарлар
- Пасха
- Саддукейлер
- Сара
- Синагог
- Содом
- Сонгугюн
- Сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа тапшурув
- Сулайман
- Сыйлы чатыр, Шагьатлыкъ этеген чатыр
- Сююнч Хабар
- Тамазалар
- Фарисейлер
- Хач
- Элчи
- Юнус
- Якъуб
- Ясакъчылар
- Ят халкълар